Katarzyna Siekańska: „Kosmos”, „człowiek” i inne miłe słowa…

21 grudnia 2015

O spektaklu Nieznośnie długie objęcia w reżyserii Iwana Wyrypajewa, powstałym w koprodukcji Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera w Warszawie i Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie

Niezwykle długie objęcia/fot. Magda Hueckel

Niezwykle długie objęcia/fot. Magda Hueckel

Iwan Wyrypajew podczas spotkania autorskiego w ramach 8. Festiwalu Boska Komedia podzielił się tajemnicą własnego teatralnego credo – zdradził, że chciałby, aby jego spektakle były dla widza sposobem terapii, porównywalnym do lekcji jogi lub masażu. „Najpierw jest ci jeszcze gorzej, bo wychodzą z ciebie wszystkie bóle i problemy, ale na koniec – gdy jest już po wszystkim – czujesz się lepiej, czujesz się oczyszczony” – powiedział. Spektakl Nieznośnie długie objęcia realizuje tę ideę. Przez półtorej godziny widz ma prawo czuć się przytłoczony, przygnębiony, bezradny i zły, aby w ciągu ostatnich dziesięciu minut przekonać się, że reżyser bierze odpowiedzialność za swoją opowieść i na koniec zsyła na zbrukaną duszę odbiorcy balsam. Wyrypajew nie byłby jednak sobą, gdyby błogiej puenty nie złamał ironią, bo – co będzie z tymi, do których nie przyjdą kosmici?

Tekst Nieznośnie długich objęć powstał na zamówienie Deutsches Theater w Berlinie, gdzie w marcu tego roku odbyła się sceniczna prapremiera sztuki. Autor dramatu nie czuł się jednak usatysfakcjonowany niemiecką realizacją i zdecydował się wyreżyserować własną inscenizację tego tekstu w koprodukcji Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera w Warszawie oraz Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie. Premiera spektaklu odbyła się 4. grudnia 2015 i uświetniła otwarcie 8. edycji Festiwalu Boska Komedia, zaś czteroosobową obsadę utworzyli: Karolina Gruszka, Julia Wyszyńska, Maciej Buchwald i Dobromir Dymecki.

Jeszcze zanim rozpocznie się spektakl, z głośników wydobywa się rozpoznawalna muzyka – widzowie sadowiący się na krzesłach słuchają piosenek z ostatniej płyty Damiena Rice’a My Favourite Faded Fantasy, której obecność w inscenizacji zostanie również stematyzowana w tekście spektaklu. Na scenie widoczny jest jedynie drewniany podest, na którym ustawiono cztery krzesła dla aktorów i u którego krawędzi przymocowano szyld z tytułem spektaklu. Już sama aranżacja przestrzeni scenicznej (nic się w opisanym układzie później nie zmienia) wskazuje na charakterystyczną dla Wyrypajewa-reżysera konwencję spektaklu opowiadanego, nieco rapsodycznego, brechtowskiego, którego fundamentalnym założeniem jest podkreślenie dystansu twórców i widzów wobec kreowanego świata i teatralnego medium.

Gdy światło na widowni przygasa, na podest wchodzą aktorzy. Każdy z nich trzyma w rękach mikrofon, kobiety ubrane są w czarne, dosyć neutralne stylistycznie suknie, mężczyźni w równie neutralne ciemne koszule i spodnie. Rozpoczyna się opowieść – prezentowana z czterech perspektyw jedna historia o ludziach, którzy trafiają do Nowego Jorku w poszukiwaniu nowego życia. W tym modelu sztuki nie ma mowy o „wczuwaniu się” w rolę, faktycznym „wydarzaniu się” czegoś, realizmie, psychologii… Spektakl to opowiadanie historii, a aktor jest tym, który prowadzi widza, pokazuje mu, przybliża treść, temat i sens, reprezentuje postać, ale się w nią nie wciela.

Reżyser kreuje świat ludzi, którzy błąkają się w przygodnych zdarzeniach, spotykają ze sobą, ale z tych spotkań wychodzą jeszcze słabsi i jeszcze bardziej poranieni niż wcześniej. Skąpani są we współczesnej „hipsterskiej” scenerii – modnych wegańskich restauracji i „hajlajfu”. Przez znaczną część spektaklu reżyser wręcz znęca się nad widzem – zmusza go do potwornego wysiłku, jakim jest wysłuchanie spokojnej relacji o tym, jak stopniowo każdy z reprezentowanych bohaterów robi krzywdę sobie i innym, a wszystko to omawiane jest ze sprawozdawczą i naturalistyczną precyzją. Widz zostaje złapany w zasadzkę, nie może odwrócić wzroku – bo i gdzie? – nie może zatkać uszu – bo i po co? – nie może uciec – no, chyba że w głąb siebie, ale w perspektywie scenicznych wydarzeń okazuje się, że raczej wszędzie jest bezpieczniej niż tam. Po ponad godzinnym piekle psychiczno-duchowym ufundowanym przez twórców, nagle nadchodzi wytchnienie. Owa ulga została zaprogramowana zarówno na poziomie dramaturgicznej energii, jak i treści.

Boska Komedia 2015

Interesujące jest przyjrzenie się najnowszemu spektaklowi twórcy w perspektywie wcześniejszych jego produkcji, m.in. Iluzji z Narodowego Starego Teatru w Krakowie (2012) czy UFO.Kontakt realizowanego ze studentami krakowskiej PWST (2013) . Na tym tle wyraźnie rysuje się teatralny styl reżysera, którego istotnym elementem jest omówiona wcześniej konwencja opowiadania. Wyrypajew po raz kolejny szuka też pocieszenia w metafizyce. Po raz kolejny dopuszcza do głosu kosmos. Po raz kolejny – warto go posłuchać.

Nieznośnie długie objęcia to spektakl świetny warsztatowo, intrygujący formalnie, fascynujący tematycznie i poruszający wewnętrznie. Iwan Wyrypajew publicznie deklaruje, że obca jest mu wizja teatru dla krytyków, którego odbiór streszcza się w surowej ocenie doboru i wykorzystania środków i znaków. Ważniejszy jest dla niego widz prywatny, który przychodzi do teatru po pocieszenie. Niechaj będzie mi zatem wolno wyrazić wdzięczność za to, że pośród różnorodnych światów współczesnego teatru, od czasu do czasu wybrzmiewa i taki głos.

***

Na koniec krótkie post scriptum. Trudno zignorować tytuł spektaklu i oczywiste skojarzenie z innym znanym powszechnie tekstem o podobnym tytule. Po raz kolejny w dziejach naszej planety okazuje się, że chyba nie ma lepszego epitetu określającego wszystko, co może przydarzyć się człowiekowi w tym życiu, niż – nieznośne.

Katarzyna Siekańska

 

NIEZNOŚNIE DŁUGIE OBJĘCIA

Iwan Wyrypajew

 

reżyseria – Iwan Wyrypajew

przekład – Agnieszka Lubomira Piotrowska
scenografia – Anna Met
kostiumy – Katarzyna Lewińska
muzyka – Cazimir Liske

obsada – Karolina Gruszka, Julia Wyszyńska, Maciej Buchwald, Dobromir Dymecki

premiera – 4. grudnia 2015, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, Festiwal Boska Komedia

tagi: | Wersja do druku | |

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

5 × three =